ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Δύο ημέρες γόνιμων συνεργασιών 15 Οκτωβρίου σύσκεψη με Ευρωπαική Επιτροπή και Περιφέρεια Μarche και Γραμματεία EUSAIR και 16 Οκτωβρίου συμμετοχή στο Workshop, στην Ανκόνα της Ιταλίας, για την προώθηση της Μεσογειακής Διατροφής ως στρατηγικής ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας στο πλαίσιο της EUSAIR, της Στρατηγικής της ΕΕ των περιφερειών της ΝΑ Ευρώπης και Μεσογείου.
57 κπρόσωποι υπουργείων, περιφερειών, δήμων, πανεπιστημίων, ερευνητικών και παραγωγικών φορέων, επιμελητηρίων, αγροδιατροφικών συμπράξεων και συνεταιρισμών από τις δέκα χώρες της EUSAIR συναντηθήκαμε για να ανταλλάξουμε εμπειρίες, καλές πρακτικές και προτάσεις κοινών δράσεων.
Μέσα από τις παρουσιάσεις και τον δημιουργικό διάλογο των Ομάδων Εργασίας αναδείχθηκε η προοπτική δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού ΔΙΚΤΥΟΥ Καινοτομίας και Συνεργασίας για τη Μεσογειακή Διατροφή, που θα συνδέει την επιστημονική γνώση με την παραγωγή, την ποιότητα των προϊόντων, την πολιτιστική κληρονομιά, την βιοποικιλότητα, τον τουρισμό και την αγορά.
Στο επίκεντρο των προτάσεων βρέθηκαν:
• Η ανάδειξη και προώθηση των ευρωπαϊκών προϊόντων ποπ/πγε/επιπ, των βιολογικών και των ποιοτικών τοπικών προϊόντων, με ανάπτυξη αλυσίδων αξίας που θα ενισχύουν το εισόδημα των παραγωγών και θα διατηρούν μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας στις τοπικές κοινωνίες.
• Η διασύνδεση της αγροδιατροφής με τη βιοποικιλότητα, τον πολιτισμό και τον βιώσιμο τουρισμό, μέσα από συνεργασίες παραγωγών, επιχειρήσεων μεταποίησης, ξενοδοχείων, εστιατορίων και τοπικών φορέων.
• Η δημιουργία ενός κοινού ΟΔΗΓΟΥ Μεσογειακής Διατροφής, με επιστημονική τεκμηρίωση, ανάδειξη των παραδοσιακών διατροφικών πρακτικών και αξιοποίηση της διεθνούς εμπειρίας, για την ενημέρωση παραγωγών, επιχειρήσεων, καταναλωτών και πολιτών, αλλά και για την εκπαίδευση των νέων γενεών.
• Η επιδίωξη συνεργασίας με την UNESCO, τον FAO, άλλους οργανισμούς του ΟΗΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης, για τη διαφύλαξη και διάδοση της Μεσογειακής Διατροφής ως κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς και ως προτύπου βιώσιμης και υγιεινής διατροφής.
Στόχος δεν είναι απλώς η προβολή της Μεσογειακής Διατροφής, αλλά η μετατροπή της σε μοχλό καινοτομίας, συνεργασίας και βιώσιμης περιφερειακής και τοπικής ανάπτυξης, με πραγματικά οφέλη για τους παραγωγούς, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τις τοπικές κοινωνίες.
Η Μεσογειακή Διατροφή έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας. Η ευρωπαϊκή συνεργασία μπορεί να συμβάλει ώστε αυτή η κοινή κληρονομιά να συνδεθεί ακόμη περισσότερο με την επιστημονική έρευνα, την ποιοτική παραγωγή, την εκπαίδευση και τη βιώσιμη οικονομία.
Η σταδιακή ανάπτυξη κοινών προτύπων ποιότητας και εθελοντικής πιστοποίησης, με πιλοτικές εφαρμογές σε ενδιαφερόμενες Περιφέρειες όπως η Θεσσαλία. Ενδεικτικά, ένα «Μεσογειακό Πρωινό», ένα «Περιφερειακό Καλάθι Μεσογειακής Διατροφής» ή πιστοποιημένες γαστρονομικές υπηρεσίες, με σαφείς προδιαγραφές και ανεξάρτητους ελέγχους, θα μπορούσαν να συνδέσουν ουσιαστικά την ποιότητα των παραγωγών με την αγορά και τον τουρισμό.
Από την αναγνωρισμένη από την UNESCO Μεσογειακή Διατροφή σε ένα κοινό πλαίσιο της EUSAIR για την ποιότητα, την καινοτομία, την πιστοποίηση και την ανάπτυξη της αγοράς στην ΝΑ Ευρώπη.
ΕΙΣΗΓΗΣΗ Του Γ.Α.Εμμανουήλ, εκπροσώπου της Περιφέρειας Θεσσαλίας στο Mediterranean Diet Working Group
Κεντρική ιδέα: Να αποτελέσει ο προτεινόμενος Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής την πρώτη κοινή πρακτική πρωτοβουλία του Δικτύου Καινοτομίας Μεσογειακής Διατροφής της EUSAIR, και να δημιουργηθεί ένα δίκτυο του οποίου οι δραστηριότητες θα συμβάλλουν στην ανταλλαγή εμπειριών, καλών πρακτικών και συνεργασιών σε agrifood partnerships, Competence Centers, living labs, Innovation Valleys.
ΘΕΜΑΤΙΚΗ 1 — Κοινό Όραμα και Εδαφικά Πλεονεκτήματα
Common Vision and Territorial Strengths
Κεντρικό μήνυμα
Η Μεσογειακή Διατροφή αποτελεί κοινή πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και δυνητικό οικονομικό πλεονέκτημα για τους τομείς της αγροδιατροφής, πολιτισμού και του τουρισμού.
Οι χώρες και οι περιφέρειες της Αδριατικής και του Ιονίου διαθέτουν συμπληρωματικά πλεονεκτήματα: παραδοσιακά προϊόντα, γαστρονομική κληρονομιά, βιοποικιλότητα, επιστημονική τεχνογνωσία, αγροδιατροφικές επιχειρήσεις και τουριστικούς προορισμούς.
Η πρόκληση είναι να μετατρέψουμε αυτά τα πλεονεκτήματα σε ένα κοινό πλαίσιο που θα ωφελεί τις επιχειρήσεις και τις τοπικές κοινωνίες, με σεβασμό στην ποικιλομορφία των μεσογειακών διατροφικών παραδόσεων.
Προτεινόμενη παρέμβαση
Προτείνω το κοινό μας όραμα να υπερβεί την απλή προβολή της Μεσογειακής Διατροφής ως στοιχείου πολιτιστικής ταυτότητας.
Θα πρέπει να επιδιώξουμε τη μετατροπή αυτής της κοινής κληρονομιάς σε ένα πρακτικό πλαίσιο για τη βελτίωση της ποιότητας, της βιωσιμότητας και της αναγνωρισιμότητας των αγροδιατροφικών προϊόντων και των τουριστικών υπηρεσιών στην αγορά.
Ως πρώτη κοινή πρωτοβουλία, προτείνω την εκπόνηση ενός Οδηγού Μεσογειακής Διατροφής της EUSAIR (EUSAIR Mediterranean Diet Guide), αξιοποιώντας την εμπειρία των σκανδιναβικών διατροφικών συστάσεων (Nordic Nutrition Recommendations) και της πρωτοβουλίας New Nordic Food.
Ο Οδηγός θα πρέπει να συνδυάζει την επιστημονική τεκμηρίωση για τη διατροφή, τις παραδοσιακές διατροφικές πρακτικές, τις αρχές της βιωσιμότητας και τις πολιτιστικές διαστάσεις που έχουν αναγνωριστεί από την UNESCO.
Ωστόσο, δεν θα πρέπει να περιοριστεί σε μια απλή έκδοση. Από την αρχή πρέπει να σχεδιαστεί ως η επιστημονική και πολιτιστική βάση για τη μελλοντική ανάπτυξη προτύπων ποιότητας, πρακτικών εφαρμογών και συνεργασιών με προσανατολισμό στην αγορά.
Συγκεκριμένη πρόταση για τη Θεματική 1:
Κατ’ αρχήν συμφωνία για την εκπόνηση ενός κοινού Οδηγού Μεσογειακής Διατροφής της EUSAIR, με σαφώς καθορισμένη πορεία προς την πρακτική εφαρμογή του.
ΘΕΜΑΤΙΚΗ 2 — Οικοσυστήματα Έξυπνης Εξειδίκευσης και Δυνητικοί Κόμβοι του Δικτύου
Smart Specialisation Ecosystems and Potential Network Nodes
Κεντρικό μήνυμα
Το προτεινόμενο δίκτυο θα πρέπει να συνδέει τις υφιστάμενες περιφερειακές δυνατότητες καινοτομίας με τις πραγματικές ανάγκες των αγροδιατροφικών και τουριστικών επιχειρήσεων.
Σε αυτό το σημείο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία οι πέντε συνιστώσες του προτεινόμενου Δικτύου Καινοτομίας Μεσογειακής Διατροφής:
- Κέντρα Ικανοτήτων (Competence Centres).
- Περιφερειακές Αγροδιατροφικές Συμπράξεις (Regional Agri-food Partnerships).
- Ζωντανά Εργαστήρια Καινοτομίας (Living Labs).
- Βιοπεριοχές και Οικοπεριοχές (Biodistricts and Ecodistricts).
- Κοιλάδες Καινοτομίας (Innovation Valleys).
Αντί να δημιουργήσουμε πανομοιότυπους οργανισμούς σε κάθε περιφέρεια, το δίκτυο θα μπορούσε να αναπτύξει συμπληρωματικούς περιφερειακούς κόμβους, ανάλογα με τις προτεραιότητες έξυπνης εξειδίκευσης και τις υφιστάμενες δυνατότητές τους.
Προτεινόμενη παρέμβαση
Το δεύτερο βήμα θα πρέπει να είναι η μετατροπή του Οδηγού Μεσογειακής Διατροφής σε μετρήσιμα κριτήρια ποιότητας και βιωσιμότητας, τα οποία θα μπορούν να εφαρμόζουν στην πράξη οι επιχειρήσεις.
Προτείνω δύο συμπληρωματικά τεχνικά πλαίσια.
Το πρώτο θα αφορά τα αγροδιατροφικά προϊόντα, με κριτήρια σχετικά με τα διατροφικά χαρακτηριστικά, την αυθεντικότητα, την ιχνηλασιμότητα, τη βιωσιμότητα και τη σύνδεση με τα υφιστάμενα ευρωπαϊκά συστήματα ποιότητας.
Το δεύτερο θα αφορά τη γαστρονομία και τις υπηρεσίες φιλοξενίας, συμπεριλαμβανομένων των μενού Μεσογειακής Διατροφής, των ξενοδοχειακών πρωινών, της προμήθειας τοπικών και εποχικών προϊόντων και της συνεργασίας μεταξύ τουριστικών επιχειρήσεων και παραγωγών τροφίμων.
Τα Περιφερειακά Κέντρα Ικανοτήτων και τα Ζωντανά Εργαστήρια Καινοτομίας θα μπορούσαν να δοκιμάσουν αυτά τα πλαίσια μέσω πιλοτικών έργων, με τη συμμετοχή παραγωγών, μεταποιητικών επιχειρήσεων, ξενοδοχείων και εστιατορίων σε επιλεγμένες περιφέρειες της EUSAIR.
Αυτά τα πιλοτικά έργα θα μας βοηθήσουν επίσης να εντοπίσουμε δυνητικούς κόμβους του δικτύου, με βάση τις πραγματικές τους δυνατότητες, τη συμμετοχή των επιχειρήσεων και τη συμβολή τους στη διασυνοριακή συνεργασία.
Στόχος μας θα πρέπει να είναι η σύνδεση της επιστημονικής γνώσης, της περιφερειακής έξυπνης εξειδίκευσης και της αγοράς, αντί για τη δημιουργία ενός ακόμη δικτύου χωρίς μετρήσιμα οικονομικά αποτελέσματα.
Συγκεκριμένη πρόταση για τη Θεματική 2:
Έναρξη διασυνοριακών πιλοτικών εφαρμογών σε περιορισμένο αριθμό ενδιαφερόμενων περιφερειών, με τη συμμετοχή τόσο αγροδιατροφικών όσο και τουριστικών επιχειρήσεων.
Προτείνω τρία κριτήρια επιλογής των δυνητικών κόμβων:
- Σχετική επιστημονική και τεχνική ικανότητα.
- Ενεργή δέσμευση και συμμετοχή επιχειρήσεων.
- Δυνατότητα συνεργασίας με εταίρους από άλλες χώρες της EUSAIR.
ΘΕΜΑΤΙΚΗ 3 — Διακυβέρνηση, Γνώση και Ικανότητες
Governance, Knowledge and Capacities
Κεντρικό μήνυμα
Το δίκτυο χρειάζεται μια ευέλικτη αλλά αποτελεσματική δομή διακυβέρνησης, με σαφή διάκριση μεταξύ επιστημονικής γνώσης, πολιτιστικής κληρονομιάς, τεχνικών προτύπων και ανεξάρτητης πιστοποίησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο ρόλος της UNESCO. Η αναγνώριση της Μεσογειακής Διατροφής ως άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς προσφέρει μια πολύτιμη πολιτιστική βάση, αλλά δεν συνιστά εμπορική πιστοποίηση προϊόντων ή υπηρεσιών.
Αντίστοιχα, το δίκτυο της EUSAIR θα μπορούσε να συντονίσει την ανάπτυξη ενός κοινού προτύπου, αλλά η πιστοποίηση θα πρέπει να πραγματοποιείται από αρμόδιους ανεξάρτητους φορείς.
Προτεινόμενη παρέμβαση
Για τη διακυβέρνηση προτείνω μια σταδιακή και πραγματιστική προσέγγιση.
Πρώτον, θα πρέπει να συγκροτήσουμε μια Τεχνική Ομάδα Εργασίας της EUSAIR για τον Οδηγό Μεσογειακής Διατροφής και την Ποιότητα (EUSAIR Mediterranean Diet Guide and Quality Task Force), με τη συμμετοχή επιστημονικών ιδρυμάτων, περιφερειακών φορέων καινοτομίας, αγροδιατροφικών συμπράξεων, εκπροσώπων του τουρισμού και αρμόδιων φορέων πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η Ομάδα Εργασίας θα αναλάβει την προετοιμασία του Οδηγού, τον συντονισμό της ανάπτυξης τεχνικών κριτηρίων και τον εντοπισμό δυνατοτήτων πιλοτικής εφαρμογής.
Θα πρέπει επίσης να διερευνήσουμε τη συνεργασία με τις αρμόδιες εθνικές και περιφερειακές αρχές και τα δίκτυα φορέων που σχετίζονται με την UNESCO, ιδιαίτερα για τη διαφύλαξη της παραδοσιακής γνώσης, την εκπαίδευση και τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων.
Μετά την πιλοτική φάση, θα μπορούσαμε να εξετάσουμε τη σκοπιμότητα δημιουργίας ενός εθελοντικού συστήματος πιστοποίησης με την ονομασία:
«Ποιότητα και Βιωσιμότητα της Μεσογειακής Διατροφής» (Mediterranean Diet Quality & Sustainability).
Ένα τέτοιο σύστημα θα απαιτούσε διαφανή πρότυπα, ανεξάρτητη επαλήθευση και συμμόρφωση με την ισχύουσα ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία. Θα πρέπει επίσης να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα συστήματα πιστοποίησης ΠΟΠ, ΠΓΕ, ΕΠΙΠ και βιολογικών προϊόντων.
Δεν προτείνω τη δημιουργία νέας αρχής πιστοποίησης στο πλαίσιο της EUSAIR. Αντίθετα, θα πρέπει να διερευνήσουμε τη συνεργασία με υφιστάμενους διαπιστευμένους φορείς πιστοποίησης.
Τέλος, το δίκτυο θα πρέπει να αναπτύξει έναν κοινό χρηματοδοτικό οδικό χάρτη, συνδυάζοντας την έρευνα, την εδαφική συνεργασία, την καινοτομία και τα επιλέξιμα προγράμματα προώθησης αγροτικών προϊόντων και τροφίμων, διατηρώντας διακριτούς τους στόχους και τους κανόνες επιλεξιμότητας των διαφορετικών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Συγκεκριμένη πρόταση για τη Θεματική 3:
Συγκρότηση διακρατικής τεχνικής ομάδας εργασίας, προετοιμασία των όρων αναφοράς για τον Οδηγό και κατάρτιση σταδιακού σχεδίου εφαρμογής και χρηματοδότησης.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ
2027 — Κοινός Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής
Επιστημονική τεκμηρίωση, πολιτιστική διάσταση της UNESCO, βιωσιμότητα και πρακτικές κατευθύνσεις για τις επιχειρήσεις.
2027–2028 — Πρότυπα Ποιότητας
Ανάπτυξη χωριστών, μετρήσιμων πρωτοκόλλων για τα αγροδιατροφικά προϊόντα και τις υπηρεσίες φιλοξενίας.
2028 — Περιφερειακές Πιλοτικές Εφαρμογές
Διασυνοριακά Ζωντανά Εργαστήρια Καινοτομίας, επιχειρήσεις, RIS 3, Κέντρα Ικανοτήτων και Περιφερειακές Συμπράξεις.
2028–2029 — Διερεύνηση της Εφικτότητας Εθελοντικής Πιστοποίησης
Ανεξάρτητη επαλήθευση, διακυβέρνηση και νομική αξιολόγηση.
Από το 2029 και μετά — Αξιοποίηση στην Αγορά
Αγροδιατροφικές αλυσίδες αξίας, προμήθειες ξενοδοχείων και εστιατορίων, γαστρονομικός τουρισμός και κοινή προβολή.
Οι παραπάνω ημερομηνίες αποτελούν ενδεικτικές προτάσεις
ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ
Στις δυνητικές χρηματοδοτικές ευκαιρίες, υπό την προϋπόθεση της επιλεξιμότητας και της συμβατότητας με τις προτεραιότητες των αντίστοιχων προγραμμάτων, περιλαμβάνονται τα Interreg IPA ADRION, Interreg Euro-MED, Horizon Europe (Ορίζοντας Ευρώπη), PRIMA, τα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), καθώς και
τα σχετικά ευρωπαϊκά προγράμματα προώθησης γεωργικών προϊόντων (AGRIP – «Enjoy, it’s from Europe»).
Το πρόγραμμα ονομάζεται EU Promotion of Agricultural Products (AGRIP), δηλαδή Πρόγραμμα Προώθησης Γεωργικών Προϊόντων της ΕΕ.
Είναι γνωστό και με το επικοινωνιακό σύνθημα «Enjoy, it’s from Europe».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει κάθε χρόνο πρόγραμμα εργασίας και προσκλήσεις χρηματοδότησης (Aγροδιατροφικές Συμπράξεις Περιφερειών σε συνεργασία με ΔΑΟΚ είναι επιλέξιμες) για την ενημέρωση και προβολή ευρωπαϊκών αγροδιατροφικών προϊόντων, τόσο στην εσωτερική αγορά όσο και σε τρίτες χώρες.
Περιλαμβάνει δύο βασικές κατηγορίες:
- SIMPLE programmes: προτάσεις οργανώσεων από ένα κράτος μέλος.
- MULTI programmes: διακρατικές προτάσεις οργανώσεων από περισσότερα κράτη μέλη ή επιλέξιμων οργανώσεων σε επίπεδο ΕΕ.
Για το EUSAIR Mediterranean Diet Innovation Network, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα MULTI programmes, επειδή μπορούν να υποστηρίξουν κοινές δράσεις προβολής επιλέξιμων αγροδιατροφικών προϊόντων από διαφορετικές χώρες της ΕΕ.
Για το 2026, ο συνολικός προϋπολογισμός της πολιτικής είναι 205 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 160 εκατ. ευρώ για συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα SIMPLE και MULTI. Η πρόσκληση του 2026 έκλεισε στις 23 Απριλίου.
Επίσημες πληροφορίες:
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Promotion of EU farm products
- Προσκλήσεις AGRIP – European Research Executive Agency
ΤΕΛΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ — ΤΙ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕΙ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ;
Πιστεύω ότι η επιτυχία του Δικτύου Καινοτομίας Μεσογειακής Διατροφής δεν θα πρέπει να μετριέται μόνο από τον αριθμό των συμμετεχόντων οργανισμών, αλλά κυρίως από τα πρακτικά οφέλη που δημιουργεί για τις περιφέρειες και τις επιχειρήσεις μας.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να οικοδομήσουμε σταδιακά ένα Δίκτυο Καινοτομίας φορέων Μεσογειακής Διατροφής που θα συνδέει τη γνώση με την παραγωγή, την πολιτιστική κληρονομιά με την καινοτομία και την περιφερειακή συνεργασία με πραγματικές ευκαιρίες στην αγορά.
Η φιλοδοξία μας πρέπει να είναι να περάσουμε από την κοινή μεσογειακή ταυτότητα σε προγράμμτα και δράσεις για κοινά πρότυπα ποιότητας, πρακτικές συνεργασίες και μετρήσιμα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη για τις επιχειρήσεις και τις τοπικές κοινωνίες.