Η ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ, του Γιώργου Α. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Xαρτης Eυρωπαικού Προγράμματος Interreg ΕΝΙ/Νext Med

Ανάμεσα στη Στήριξη, την αδύναμη Διπλωματία και την Ανάγκη για Ένα Νέο Ειρηνικό Όραμα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί διαχρονικά τον σημαντικότερο μη στρατιωτικό παράγοντα σταθερότητας στη Μέση Ανατολή. Σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από ένοπλες συγκρούσεις, ανθρώπινες τραγωδίες, γεωπολιτικές εντάσεις και γεωστρατηγικούς ανταγωνισμούς, η ΕΕ έχει οικοδομήσει ένα μοντέλο συνεισφοράς βασισμένο στην οικονομική στήριξη, την ανθρωπιστική βοήθεια, την ανάπτυξη θεσμών και το διεθνές δίκαιο.

Η συμβολή της, αν και συχνά υποτιμημένη από τη διεθνή δημόσια συζήτηση, αποτελεί το βασικότερο παράδειγμα «ήπιας ισχύος» (soft power) σε μια περιοχή που συχνά κυριαρχείται από στρατιωτικές λογικές.

1. ENI – NDICI / Global Europe και NEXT MED: Πυλώνες Ειρήνης και Ανάπτυξης

3.12.1 Το ENI (European Neighbourhood Instrument) και ο διάδοχός του NDICI–Global Europe

Με προϋπολογισμό άνω των 17 δισ. ευρώ την περίοδο 2014-2020 (ENI) και 79,5 δισ. ευρώ την περίοδο 2021-2027 (NDICI–Global Europe), η ευρωπαϊκή χρηματοδοτική αρχιτεκτονική για τη Γειτονία της ΕΕ έχει στηρίξει:

• την οικοδόμηση θεσμών,

• την παροχή υπηρεσιών υγείας και υποδομών,
• την ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών,
• δράσεις για πρόσφυγες, νέους, γυναίκες, ΜΚΟ, τοπικές αρχές,

• ενεργειακή και κλιματική μετάβαση.

Στην Παλαιστίνη ειδικότερα, οι χρηματοδοτήσεις του στηρίζουν βασικές δημόσιες λειτουργίες, υπηρεσίες υγείας και παιδείας, τη λειτουργία των δήμων και την πληρωμή δημόσιων υπαλλήλων της Παλαιστινιακής Αρχής.

3.12.2 Το πρόγραμμα NEXT MED (πρώην ENI CBC Med) – Η Ευρώπη συνεργάζεται από τα κάτω

Μέσω του ENI CBC Med (2007-2020) και τώρα με το NEXT MED 2021-2027, η ΕΕ έχει χρηματοδοτήσει εκατοντάδες έργα τοπικής και περιφερειακής συνεργασίας:

• πράσινη οικονομία και βιώσιμη ενέργεια,

• στήριξη νεοφυών επιχειρήσεων,

• ενδυνάμωση γυναικών και νέων,

• αειφόρο τουρισμό και πολιτιστική κληρονομιά,
• τοπική αυτοδιοίκηση και κοινωνικές υπηρεσίες,

• διαχείριση υδάτων και απορριμμάτων.

Στη Παλαιστινιακή Γάζα και Δυτική Όχθη, έργα NEXT MED υποστηρίζουν:

1. κοινωνική επιχειρηματικότητα,

2. ανακύκλωση και κυκλική οικονομία,

3. ενεργειακές λύσεις χαμηλού κόστους,

4. κατάρτιση νέων σε ψηφιακές δεξιότητες,
5. πρόσβαση σε καθαρό νερό και μικροεπιχειρηματικότητα.

Αυτή η «ήσυχη διπλωματία» δεν κάνει πρωτοσέλιδα, αλλά διαμορφώνει καθημερινή ζωή και δίνει ελπίδα σε χιλιάδες ανθρώπους. Ενώ είναι σημαντικό ότι στο NEXT MED 2021-2027 είναι μέλη του και συνεργάζονται σε κοινά έργα η Παλαιστίνη και ο Λίβανος με το Ισραήλ και η Τουρκία με την Κύπρο, ενώ επίσημα δεν την αναγνωρίζει.

3.12.3 Η στήριξη της Παλαιστινιακής Αρχής – Η ΕΕ ως ο μεγαλύτερος δωρητής

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο μεγαλύτερος διεθνής χρηματοδότης της Παλαιστινιακής Αρχής, μέσω UNRWA, ECHO, NDICI, παρέχοντας πάνω από το 70% των πόρων της:

μισθοδοσία εκπαιδευτικών και υγειονομικού προσωπικού,

υποστήριξη σε αναπτυξιακές δομές,

ανθρωπιστική βοήθεια σε Γάζα και Δυτική Όχθη,

χρηματοδότηση έργων υποδομών και ενεργειακής ασφάλειας,

ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κοινωνίας των πολιτών.

Οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις επιδιώκουν να διατηρήσουν τη λειτουργικότητα και τη θεσμική υπόσταση της Παλαιστινιακής Αρχής, ώστε να παραμένει ζωντανή η προοπτική μιας λύσης δύο κρατών στο πλαίσιο του ΟΗΕ.

3.12.4 Η ΕΕ και το Διεθνές Δίκαιο: Δέσμευση στις Αποφάσεις του ΟΗΕ

Η ΕΕ στηρίζει σταθερά τις Αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ιδίως:

• το δικαίωμα των Παλαιστινίων στην αυτοδιάθεση,
• την αποκήρυξη της επέκτασης των εποικισμών,
• τη λύση των δύο κρατών στα σύνορα του 1967,
• το καθεστώς της Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα δύο κρατών,
• την αναγνώριση ότι η Γάζα δεν μπορεί να κυβερνηθεί υπό συνεχή αποκλεισμό.
• την απαράδεκτη από το διεθνές δίκαιο συνεχιζόμενη κατοχή  εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία

Η ΕΕ, σε αντίθεση με άλλους διεθνείς παίκτες, έχει υιοθετήσει ξεκάθαρη θέση σεβασμού του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως προϋπόθεσης για ειρήνη.

3.12.5 Από προοδευτική οπτική: Η ανάγκη για μια πιο ανεξάρτητη και ενεργή Ευρωπαϊκή διπλωματία στη Μέση Ανατολή

Παρά τις θετικές συνεισφορές, η ευρωπαϊκή πολιτική στη Μέση Ανατολή παραμένει συχνά:

• αμυντική,

• αδύναμη

• εξαρτημένη από τις γεωπολιτικές προτεραιότητες των ΗΠΑ,

• πίσω από τις εξελίξεις που καθορίζουν ο πόλεμος, η κατοχή και η απουσία πολιτικής διαδικασίας.

Από μια προοδευτική σκοπιά, η περιοχή απαιτεί πολύ πιο φιλόδοξες, ειρηνικές και πολυμερείς ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες:

Τι χρειάζεται η Ευρώπη να κάνει τα επόμενα χρόνια

α. Να αναλάβει ηγετικό ρόλο σε μια διεθνή διάσκεψη ειρήνης.
Όχι άλλη αναμονή για πρωτοβουλίες «μεσολάβησης» των ΗΠΑ που είτε είναι μονομερείς υπέρ του Ισραήλ είτε δεν προχωρούν.

β. Να ασκήσει πολιτική πίεση για άμεσο τερματισμό της βίας στη Γάζα και των εποίκων στην Δυτική όχθη και να επιτρέψει την ανεμπόδιστη ανθρωπιστική πρόσβαση στη Γάζα και την άρση του αποκλεισμού της.

γ. Να στηρίξει ουσιαστικά τη λύση δύο κρατών, όχι μόνο σε επίπεδο δηλώσεων αλλά και με:

• αναγνώριση του Παλαιστινιακού Κράτους από όλα τα κράτη-μέλη,

• σαφή διάκριση μεταξύ Ισραήλ και κατεχόμενων εδαφών στη σήμανση προϊόντων και εμπορικών σχέσεων,

• νομική αξιοποίηση της διεθνούς δικαιοδοσίας (ICJ, ICC).

δ. Να ενισχύσει τις κοινωνίες των πολιτών, τα πανεπιστήμια, τους δήμους, τις ΜΚΟ και στην Παλαιστινιακή Γάζα και στην Παλαιστινιακή Δυτική Οχθη, αλλά και να ενισχύσει τις συνεργασίες των δημοκρατικών φορέων του Ισραήλ με τους φορείς των Παλαιστινίων.
Είναι αυτοί οι τοπικοί φορείς που μπορούν να κρατήσουν ζωντανή την ελπίδα.

ε. Να επιδιώξει μια πραγματικά ισόρροπη εξωτερική πολιτική, που δεν αναπαράγει την εξάρτηση από τις στρατηγικές επιλογές ΗΠΑ – Ισραήλ, αλλά την πολυμερή συνεργασία με βάση το διεθνές δίκαιο και τις αποφάσεις του ΟΗΕ.

στ. Συμπέρασμα: Η ΕΕ ως φωνή ειρήνης, αξιοπρέπειας και αλληλεγγύης στη Μέση Ανατολή

Το Μεσανατολικό αποτελεί πεδίο όπου η Ευρώπη μπορεί –και πρέπει– να δείξει ότι ο κόσμος μπορεί να λειτουργήσει αλλιώς:

• με σεβασμό στη ζωή,

• με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και στην ειρηνική συνύπαρξη

• με πολυμερή συνεργασία,

• με επένδυση στην ανάπτυξη αντί για τη σύγκρουση,
• με αποκατάσταση της δικαιοσύνης αντί για διαιώνιση της αδικίας.
• Με προώθηση πολιτικών για μιά  διαρκή ειρηνική  Ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή χωρίς πυρηνικά όπλα και ξένες στρατιωτικές βάσεις

Η δύναμη της Ευρώπης δεν είναι στρατιωτική.
Είναι η δύναμη της συνεργασίας, της διπλωματίας, της οικονομικής στήριξης και της ειρήνης.

Αυτός είναι ο κύριος ρόλος που περιμένουν από την ΕΕ οι λαοί και οι πολίτες της περιοχής – και αυτός είναι ο ρόλος που της ταιριάζει.