Η δημογραφική ισορροπία αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα της βιώσιμης ανάπτυξης, ιδιαίτερα για τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΝΑ Ευρώπη), όπου η γήρανση του πληθυσμού, η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και οι επίμονες μεταναστευτικές ροές διαμορφώνουν τις οικονομικές προοπτικές, την κοινωνική συνοχή και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.
Ένα σταθερό ή τουλάχιστον διαχειρίσιμο δημογραφικό προφίλ πρέπει να αξιολογείται αν στηρίζει παραγωγικές οικονομίες, βιώσιμα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, ισόρροπη εδαφική ανάπτυξη και την ικανότητα των κρατών να σχεδιάζουν για μελλοντικές ανάγκες σε εκπαίδευση, υγεία, υποδομές, παραγωγική ανασυγκρότηση και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Στη ΝΑ Ευρώπη — όπου οι δημογραφικές πιέσεις είναι συχνά εντονότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 — η πρόκληση είναι διπλή:
αφενός η αντιμετώπιση της ταχείας γήρανσης και αποψίλωσης πληθυσμού σε πολλές περιοχές, και αφετέρου η διασφάλιση ότι η μετανάστευση, η αστικοποίηση και οι μεταβολές στο εργατικό δυναμικό θα στηρίξουν υπό προυποθέσεις βιώσιμων πολιτικών την χωρίς αποκλεισμούς βιώσιμη ανάπτυξη, αντί να εντείνουν τις υφιστάμενες ανισότητες.
Δημογραφική Επισκόπηση – Βασικοί Δείκτες ανά Χώρα
Η ΕΕ-27 εισέρχεται σε μια φάση αργής ή σχεδόν μηδενικής αύξησης του πληθυσμού.
Η φυσική μεταβολή είναι αρνητική, λόγω της μακροχρόνιας μείωσης των γεννήσεων σε συνδυασμό με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής.
Η γονιμότητα βρίσκεται πλέον πολύ κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης, ενώ το ποσοστό του πληθυσμού άνω των 65 ετών συνεχίζει να αυξάνεται.
Η καθαρή εισρέουσα μετανάστευση αποτελεί τον βασικό παράγοντα σταθεροποίησης του πληθυσμού.Αυτό το δημογραφικό πλαίσιο αποτελεί τη βάση σύγκρισης για τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης.
Η ΝΑ Ευρώπη παρουσιάζει ένα ευρύ δημογραφικό φάσμα:
από τις έντονα γερασμένες και συρρικνούμενες κοινωνίες της Ιταλίας, της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας,
έως το νεότερο αλλά ταχέως μεταβαλλόμενο δημογραφικό προφίλ της Τουρκίας και την πληθυσμιακή αύξηση της Μάλτας και της Κύπρου που οφείλεται κυρίως στη μετανάστευση.
Τα Δυτικά Βαλκάνια, αν και ακόμη ελαφρώς νεότερα σε μο ηλικιών, βρίσκονται αντιμέτωπα με έντονο κίνδυνο αποψίλωσης του πληθυσμού και ερημοποίησης των αγροτικών κυρίως περιοχών, λόγω υψηλής μετανάστευσης και χαμηλής γονιμότητας.
Η επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης σε αυτό το περιβάλλον προϋποθέτει στοχευμένες πολιτικές για την ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου, την αντιμετώπιση των περιφερειακών ανισοτήτων, τη στρατηγική διαχείριση της μετανάστευσης και τη στήριξη των τοπικών κοινωνιών και οικογενειών ώστε να σταθεροποιηθεί η δημογραφική δυναμική. Η μελλοντική κοινωνικοοικονομική ευημερία και θεσμική ανθεκτικότητα των χωρών της ΝΑ Ευρώπης εξαρτάται από το πόσο αποτελεσματικά και με όρους βιώσιμης ανάπτυξης θα μπορέσουν να διαχειριστούν αυτές τις δημογραφικές μεταβάσεις και να τις εναρμονίσουν με τους ευρύτερους οικονομικούς και κοινωνικούς προοδευτικούς στόχους βιώσιμης ανάπτυξης
Πίνακας Δημογραφικών Δεικτών ανά Χώρα
| Χώρα | Δημογραφικό Προφίλ / Διάμεση Ηλικία (περ.) | Δείκτης Γονιμότητας (TFR) | Πρόσφατη Πληθυσμιακή Τάση / Παρατηρήσεις |
| ΕΕ-27 (μέσος όρος) | Διάμεση ηλικία ~44,7 έτη | 1,38 (2023) | Αρνητική φυσική μεταβολή, θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο – μικρή καθαρή αύξηση πληθυσμού. |
| Ελλάδα | Υψηλή διάμεση ηλικία (~44,2 έτη), 65+ ~25,4% | ~1,4 | Μικρή συρρίκνωση πληθυσμού, ταχεία γήρανση, φυγή νέων στο εξωτερικό. |
| Ιταλία | Υψηλότερη στην ΕΕ (~48,4 έτη) | Πολύ χαμηλή (κάτω από 1,3) | Έντονη γήρανση, μείωση πληθυσμού, ιδιαίτερα σε νότιες & αγροτικές περιοχές. |
| Βουλγαρία | Με τις πιο υψηλές ηλικίες στην ΕΕ (~46,8 έτη) | 1,81 (υψηλότερη στην ΕΕ το 2023) | Συνεχής μείωση πληθυσμού λόγω παλαιότερης χαμηλής γονιμότητας & μετανάστευσης. |
| Ρουμανία | Σημαντική άνοδος διάμεσης ηλικίας | Κάτω από το όριο αναπλήρωσης | Συρρίκνωση, υψηλή μετανάστευση, γήρανση, αγροτική αποψίλωση. |
| Κροατία | Γήρανση & χαμηλή γονιμότητα | Κάτω από το όριο αναπλήρωσης | Μείωση πληθυσμού, εσωτερική μετανάστευση προς ακτές & πόλεις. |
| Σλοβενία | Πιο ισορροπημένο προφίλ στη ΝΑ Ευρώπη | Κάτω από το όριο αναπλήρωσης | Σχετική σταθερότητα λόγω καθαρής μετανάστευσης. |
| Μάλτα | Νεότερο προφίλ από τον μέσο όρο της ΕΕ | ~1,06 (χαμηλότερη στην ΕΕ) | Αύξηση πληθυσμού λόγω μετανάστευσης. |
| Κύπρος | Από τις χαμηλότερες διάμεσες ηλικίες στην ΕΕ | Κάτω από το όριο αναπλήρωσης | Πληθυσμιακή αύξηση μέσω μετανάστευσης. |
| Δυτικά Βαλκάνια (Σερβία, Μαυροβούνιο, Αλβανία, Β. Μακεδονία, Β-Ε, Κόσσοβο) | Λίγο νεότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ αλλά γηράσκουν γρήγορα | Κάτω από το όριο αναπλήρωσης | Στασιμότητα ή μείωση πληθυσμού λόγω μετανάστευσης και χαμηλής γονιμότητας. |
| Τουρκία | Σημαντικά νεότερος πληθυσμός από την ΕΕ | Φθίνουσα αλλά υψηλότερη από της ΕΕ | Αύξηση πληθυσμού, όμως με επιβράδυνση· δημογραφική μετάβαση προς γήρανση. |
Βασικές Πηγές Αναφοράς
Eurostat – Demography and Population Statistics
Κεντρική πηγή για την ΕΕ-27 και τα κράτη-μέλη: γονιμότητα, γήρανση, μετανάστευση, προβλέψεις πληθυσμού.
https://ec.europa.eu/eurostat
United Nations – World Population Prospects (UN DESA)
Παγκόσμιο πρότυπο δημογραφικών δεικτών για όλες τις χώρες, συμπεριλαμβανομένων Τουρκίας & Δυτικών Βαλκανίων.
https://population.un.org/wpp
World Bank – World Development Indicators (WDI)
Στοιχεία για όλες τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης: πληθυσμιακές τάσεις, λόγοι εξάρτησης, μεταναστευτικές ροές.
https://data.worldbank.org
OECD – Demographic and Social Indicators
Χρήσιμο για χώρες της ΕΕ και την Τουρκία: γήρανση, εργατικό δυναμικό, κοινωνική πολιτική.
https://www.oecd.org/statistics
Balkan Barometer / Regional Cooperation Council (RCC)
Στοιχεία για δημογραφικές αντιλήψεις, προθέσεις μετανάστευσης και κοινωνικούς δείκτες σε περιφερειακό επίπεδο.
https://www.rcc.int
UNDP – Human Development Report & Statistical Annex
Περιλαμβάνει τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης, προσδόκιμο ζωής, εκπαίδευση και δημογραφικά στοιχεία.
https://hdr.undp.org
Eurostat – Regions and Cities / Demography Yearbook
Αναλύει τις εδαφικές/περιφερειακές δημογραφικές τάσεις (αστικός–αγροτικός πληθυσμός, περιφερειακή γήρανση).
https://ec.europa.eu/eurostat/web/regions-and-cities
European Commission – Ageing Report (DG ECFIN)
Αναφορά για τις μακροπρόθεσμες δημογραφικές προβολές και τις οικονομικές τους επιπτώσεις.
https://economy-finance.ec.europa.eu
UNICEF & UNFPA – Demographic Change in the Western Balkans
Αναφορές για γονιμότητα, γήρανση, νεολαία και μετανάστευση στις χώρες εκτός ΕΕ.
https://www.unfpa.org | https://www.unicef.org
European Training Foundation (ETF)
Αναλύσεις για τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού και τις δεξιότητες στα Δυτικά Βαλκάνια.
https://www.etf.europa.eu