Η Νοτιοανατολική Ευρώπη, διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα που μπορούν να αποτελέσουν ισχυρούς κινητήριους μοχλούς βιώσιμης ανάπτυξης — και η Μεσογειακή Διατροφή προσφέρει ένα μοναδικό και επίκαιρο όχημα για την αξιοποίησή τους.
Πέρα όμως από τις γεωπολιτικές και θεσμικές διαστάσεις, η Ευρωμεσογειακή συνεργασία εκφράζεται και μέσα από τον πιο καθημερινό, αλλά βαθιά πολιτικό χώρο: την παραγωγή, το φαγητό, το τοπίο, τον τρόπο ζωής.
Η περιοχή φιλοξενεί τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα της Ευρώπης, με ένα εντυπωσιακό φυσικό μωσαϊκό από διασυνοριακά ποτάμια, λίμνες, οροσειρές, δάση, εύφορες πεδιάδες και τα χαρακτηριστικά βαλκανικά οροπέδια. Διαθέτει επίσης τη μεγαλύτερη ακτογραμμή και το μεγαλύτερο νησιωτικό σύμπλεγμα στη Μεσόγειο.
Παράλληλα, περιλαμβάνει 72 φυσικά και πολιτιστικά μνημεία στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO καθώς και 44 στοιχεία Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Πέρα από αυτά που έχουν ήδη καταγραφεί, τα ανεκμετάλλευτα τοπία και η πλούσια πολιτιστική κληρονομιά αποτελούν σημαντικούς, αλλά υποαξιοποιημένους πόρους για βιώσιμο τουρισμό και τοπική ανάπτυξη.
Η Νοτιοανατολική Ευρώπη διατρέχεται επίσης από αναγνωρισμένες Πολιτιστικές Διαδρομές του Συμβουλίου της Ευρώπης, όπως η Διαδρομή της Ελιάς, οι Δρόμοι του Κρασιού και η Διαδρομή των Παραδοσιακών Καφενέ — στοιχεία που ενισχύουν την ιδιαίτερη ταυτότητά της ως κοιτίδας μεσογειακού πολιτισμού και γαστρονομίας.
Πάνω από 20% της συνολικής έκτασης της περιοχής έχει χαρακτηριστεί ως προστατευόμενη: από το δίκτυο Natura 2000, από υγροτόπους Ramsar, αλλά και από Θαλάσσια Πάρκα διεθνούς σημασίας.
Την ίδια στιγμή, περισσότερα από 550 παραδοσιακά προϊόντα και τρόφιμα των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης είναι κατοχυρωμένα ως ΠΟΠ και ΠΓΕ, ενώ η βιολογική γεωργία, η ποιότητα και η ταυτότητα των τοπικών προϊόντων αποτελούν βασικά στοιχεία της Μεσογειακής Διατροφής — που έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας (2010) και από τον FAO (2012) μετά από τεκμηριωμένη πρόταση της Ελλάδας, Ιταλίας, Κύπρου, Κροατίας και Μαρόκου.
Όταν αυτά τα προϊόντα ταξιδεύουν και εμπορεύονται στις διεθνείς αγορές, μεταφέρουν μαζί τους όχι μόνο ξεχωριστές γεύσεις, αλλά και τον πολιτισμό, τις παραδόσεις, τις αξίες και τον τρόπο ζωής των τοπικών κοινωνιών — έναν τρόπο ζωής που βασίζεται στον σεβασμό προς τη φύση, τη συνοχή, και την περιφερειακή ταυτότητα.
Από τα Συγκριτικά στα Ανταγωνιστικά Πλεονεκτήματα: Μία Διαδρομή για Βιώσιμη Ανάπτυξη
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές μελέτες για την ανταγωνιστικότητα περιφερειών και εθνικών οικονομιών, ο στρατηγικός στόχος είναι η μετατροπή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων σε ανταγωνιστικά — προκειμένου να ενισχυθεί η βιώσιμη οικονομική, περιβαλλοντική, πολιτιστική και κοινωνική ανάπτυξη.
Για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και ειδικότερα για την περιοχή της Αδριατικής-Ιονίου και ΝΑ Μεσογείου, αυτή η προσέγγιση αποτελεί ρεαλιστική και βιώσιμη απάντηση σε κρίσιμες προκλήσεις, όπως:
• τα εμπορικά ελλείμματα,
• η ερημοποίηση της υπαίθρου,
• η φυγή νέων επιστημόνων και επαγγελματιών προς την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.
Η λύση βρίσκεται στην οικοδόμηση ισχυρών δεσμών μεταξύ:
• ποιοτικής αγροδιατροφής,
• μεταποίησης και καινοτομίας,
• αγροτουρισμού,
• οικοτουρισμού,
• πολιτιστικού τουρισμού,
• εξωστρεφών κλάδων τροφίμων και τουρισμού.
Ενδυνάμωση Τοπικών Φορέων και Ευρωπαϊκών Δικτύων
Οι αγροτικοί συνεταιρισμοί, οι αγροδιατροφικές συμπράξεις του αγροδιατροφικού κλάδου, οι ομάδες παραγωγών, τα επιχειρηματικά δίκτυα ΜμΕ, τα ερευνητικά κέντρα, καθώς και οι τοπικές και περιφερειακές αρχές — μαζί με τα ευρωπαϊκά δίκτυά τους — μπορούν να αποτελέσουν τους βασικούς μοχλούς αυτής της μετάβασης.
Είναι κρίσιμο οι τοπικοί και περιφερειακοί φορείς να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών και χρηματοδοτικών προγραμμάτων της επόμενης περιόδου μετά το 2027: Πολιτική Συνοχής, ΚΑΠ, Horizon Europe, LIFE, COSME κ.ά.
Βασικοί Στόχοι της Αναθεωρημένης EUSAIR (Action Plan 2025–2030)
Το αναθεωρημένο Σχέδιο Δράσης της EUSAIR αναγνωρίζει τον ρόλο της Μεσογειακής Διατροφής ως καταλύτη περιφερειακής ανάπτυξης. Κύριοι στόχοι:
- Προώθηση της Μεσογειακής Διατροφής ως μοντέλου βιώσιμων συστημάτων τροφίμων, απόλυτα ευθυγραμμισμένο με:
- την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία,
- τη Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» (Farm to Fork).
Η Μεσογειακή Διατροφή ενσωματώνει αρχές βιολογικής παραγωγής,, γεωργίας ακριβείας, προστασίας της βιοποικιλότητας, υγιεινής και βιώσιμης γαστρονομίας, αγροτουρισμού, αλιευτικού τουρισμού, οικοτουρισμού και πολιτιστικού τουρισμού.
- Ενίσχυση της αξίας των Γεωγραφικών Ενδείξεων (ΠΟΠ/ΠΓΕ)
ως βασικού μοχλού:
- αγροτικής ανάπτυξης,
- διαφοροποίησης τοπικών οικονομιών,
- ενίσχυσης περιφερειακής ταυτότητας.
- Προώθηση βιολογικής γεωργίας και βιώσιμων καλλιεργητικών πρακτικών
με στόχο:
- τη διατήρηση της βιοποικιλότητας,
- την υγεία των οικοσυστημάτων,
- την ανάπτυξη οικο-περιφερειών (eco-districts),
- την ενίσχυση της αυθεντικότητας του βιώσιμου τουρισμού.
- Ενίσχυση συνεργασίας και ανάπτυξη δεξιοτήτων
με διατομεακές δράσεις μεταξύ:
τουρισμού – γαστρονομίας – ναυτιλίας – αγροδιατροφής.
- Συνεργίες με προγράμματα Euro–MED και εμβληματικά έργα όπως το Mediterranean Diet Go!
που οικοδομεί πάνω στα αποτελέσματα του MD.net Project.
Ένα Νέο Διαπεριφερειακό Στρατηγικό Flagship για τη Μεσογειακή Διατροφή στην EUSAIR
Η υλοποίηση του Πυλώνα 4 Βιώσιμος Τουρισμός στη αναθεωρημένη το 2025 EUSAIR περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός νέου Crosspillar Στρατηγικού Flagship Project για τη Μεσογειακή Διατροφή, το οποίο προτάθηκε επίσημα στο 10ο EUSAIR Forum στην Κρήτη τον Μάιο του 2025 και αποφασίστηκε στην συνάντηση 114 φορέων της ΝΑ Ευρώπης στο Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο του Μπάρι τον Οκτώβριο του 2025.
Το νέο Flagship θα:
• συντονίζει δράσεις,
• αναπτύσσει νέες πολιτικές,
• κινητοποιεί ευρωπαϊκούς πόρους,
• δημιουργεί Οδηγό Μεσογειακής διατροφής και συνέργειες και συνεργασίες,
• κεφαλαιοποιεί καλές πρακτικές και ενισχύει τον βιώσιμο τουρισμό και όχι τον ανεξέλεγκτο μαζικό τουρισμό λαμβάνοντας υπόψιν την φέρουσα περιβαλλοντική και κοινωνική ικανότητα των τουριστικών περιοχών και τοπικών κοινοτήτων.
• ενισχύει την οικονομική, περιβαλλοντική, πολιτιστική και κοινωνική βιωσιμότητα της περιοχής.
Με αυτόν τον τρόπο, η Νοτιοανατολική Ευρώπη και η EUSAIR μπορούν να εξελιχθούν σε πρότυπες περιοχές βιώσιμης, καινοτόμου και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, αξιοποιώντας τον φυσικό, παραγωγικό και πολιτιστικό τους πλούτο μέσα από το παγκοσμίως αναγνωρισμένο πλαίσιο της Μεσογειακής Διατροφής.