ΕΙΣΑΓΩΓΗ:
Η θέση μας είναι ότι η μεγαλύτερη απειλή για την Παγκόσμια φυσική και την πολιτιστική κληρονομιά είναι οι εξοπλισμοί, οι πόλεμοι και ιδιαίτερα τα όπλα μαζικής οικολογικής, πολιτιστικής και κοινωνικής καταστροφής, όπως χαρακτηρίστηκαν τα πυρηνικά όπλα με τη “Συνθήκη Απαγόρευσης του ΟΗΕ”, που τέθηκε σε ισχύ στις 22 Ιανουαρίου 2021 – δηλαδή πριν από πέντε χρόνια.
ΤΟ ΘΕΜΑ: «Η Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ: Για μια Ελλάδα, για μια Ευρώπη για έναν Κόσμο σταθερά υπέρ της Ειρήνης έναντι του φόβου» – Η Ηθική, Πολιτική και Κοινωνική της διάσταση
Ιμμάνουελ Καντ (Immanuel Kant, 1724-1804)
Ο Γερμανός φιλόσοφος Ιμμάνουελ Καντ, δύο αιώνες πριν, ασχολήθηκε σε βάθος με ένα από τα πιο διαχρονικά όνειρα της ανθρωπότητας: την ειρήνη. Στο έργο του “Για την αιώνια ειρήνη: ένα φιλοσοφικό προσχέδιο” (1795) που θεωρείται κλασικό στην ιστορία των ειρηνευτικών θεωριών, δεν μιλά απλώς για την αποφυγή των πολέμων, αλλά για μια μόνιμη και σταθερή κατάσταση ειρήνης ανάμεσα στους ανθρώπους και τα κράτη.
Για να κατανοήσουμε σωστά τι εννοεί ο Kant με τον όρο «αιώνια ειρήνη», χρειάζεται να λάβουμε υπόψη μας ολόκληρη τη φιλοσοφία του.
Στο σημαντικό του έργο “Κριτική του Καθαρού Λόγου” (1781), προηγείται από την “Αιώνια Ειρήνη” κατά 15 χρόνια, ο Kant εξετάζει τα όρια και τις δυνατότητες της ανθρώπινης σκέψης “ως ενότητα των όρων δυνατότητας της Ελευθερίας, της Γνώσης και της Ηθικής”.
Δείχνει πώς λειτουργεί ο Λόγος, ποιοι είναι οι κανόνες του, αλλά και ποιες αυταπάτες μπορεί να δημιουργήσει. Με αυτόν τον τρόπο άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τον κόσμο.
Η ιδέα της αιώνιας ειρήνης, λοιπόν, δεν είναι για τον Kant μια απλή πολιτική συμφωνία ή ένα νομικό έγγραφο. Είναι ένα ηθικό καθήκον, ένα «πρέπει» που προκύπτει από τον ίδιο τον ανθρώπινο Λόγο. Ο άνθρωπος, ως λογικό και ελεύθερο ον, οφείλει να επιδιώκει την πραγμάτωση αυτού του ιδεώδους.
Παράλληλα, ο Kant πιστεύει ότι και η ίδια η Φύση ωθεί τον άνθρωπο προς αυτή την κατεύθυνση. Μέσα από την ιστορική εξέλιξη, τις συγκρούσεις και τις δυσκολίες, η ανθρωπότητα προχωρά σταδιακά προς έναν τελικό σκοπό: έναν κόσμο όπου η ελευθερία και η ειρήνη θα είναι πραγματικότητα.
Η φιλοσοφία του Kant διακρίνεται από αισιοδοξία και βαθιά πίστη στον άνθρωπο. Σε μια σύγχρονη εποχή γεμάτη αβεβαιότητα, όπου τα ιδανικά συχνά αμφισβητούνται ή αλλοιώνονται, το kantιανό όραμα της αιώνιας ειρήνης λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι τα ιδεώδη, όσο δύσκολα κι αν φαίνονται, παραμένουν στόχοι άξιοι να επιδιώκονται.
Κάνουμε τώρα ένα χρονικό και πολιτικό – κοινωνικό άλμα για να συναντήσουμε τον Μάρξ (1818 – 1863).
Στο δοκίμιό του “Θέσεις για τον Φόυερμπαχ» (Theses on Feuerbach – 1845) στην περίφημη θέση 11 υποστηρίζει:
“Οι φιλόσοφοι έχουν μόνο ερμηνεύσει τον κόσμο, το ζήτημα όμως είναι να τον αλλάξουμε”
Αυτή η θέση του Μαρξ έχει συζητηθεί πολύ, και κατά τη γνώμη μου έχει παρερμηνευτεί. Δεν υποτιμά ούτε υποτάσσει ο Μαρξ τη σκέψη, τις φιλοσοφικές και ηθικές αξίες στην πράξη.
Η ιδέα στην θέση 11, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι ότι η δράση είναι πιο σημαντική από τη σκέψη, αλλά ότι η φιλοσοφία θα πρέπει να μας δώσει μια εικόνα για το γιατί και πώς η κοινωνία πρέπει να αλλάξει. Διαφορετικά, είναι απλώς παθητική ερμηνεία της υπάρχουσας κατάστασης.
Το ερώτημα στις μέρες μας – ερώτημα σχετικό με το θέμα είναι “Τι να κάνουμε – Για τη Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ: Για μια Ελλάδα (και έναν κόσμο) σταθερά υπέρ της Ειρήνης έναντι του φόβου”.
Μια πρώτη και εύκολη απάντηση είναι “να εκφράσουμε την γενικότερη αντίθεσή μας στον πόλεμο. Άμα το κάνουμε αυτό συνεπάγεται ότι είμαστε κατά πολεμικών συγκρούσεων, κατά των εξοπλισμών και άρα συνεπάγεται κατά των Πυρηνικών όπλων”.
Αυτήν την άποψη τη συναντάμε συχνά όταν προτείνουμε να ψηφιστεί “Η Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ” από περισσότερα κράτη.
Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι άνθρωποι που προβάλλουν την άποψη ή το επιχείρημα “Είμαστε κατά των πολέμων άρα και κατά των πυρηνικών όπλων και δεν χρειάζεται να κάνουμε κάτι ειδικότερα για τη Συνθήκη Απαγόρευσης” – έχει αποδειχθεί ότι δεν συμμετέχουν πουθενά, ούτε στο αντιπολεμικό και φιλειρηνικό κίνημα και άρα ούτε στο αντιπυρηνικό κίνημα.
ΆΡΑ ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ ΜΕΧΡΙ ΤΩΡΑ ΚΑΙ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ
-
Να συνδυάσουμε τη φιλοσοφία και την ηθική με την πράξη. Αυτό πρακτικά σημαίνει ενημέρωση, εκπαίδευση, καλλιέργεια μιας κουλτούρας ειρήνης. Δεν λέμε καμία πρωτοτυπία, δεν ανακαλύπτουμε για μια ακόμα φορά την Αμερική. Στις 6 Οκτωβρίου του 1999, στην 50η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών Ψηφίστηκε η “Διακήρυξη και το Πρόγραμμα Δράσης για μία κουλτούρα Ειρήνης” A/RES/53/24 A/RES/53/243.
ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΕΙΡΗΝΗΣ
Σε αυτή τη δήλωση, τα Ηνωμένα Έθνη αναγνώρισαν ότι η ειρήνη «Δεν είναι μόνο η απουσία σύγκρουσης. Απαιτεί επίσης μια θετική, δυναμική, συμμετοχική διαδικασία όπου ο διάλογος ενθαρρύνεται και οι συγκρούσεις επιλύονται σε πνεύμα αμοιβαίας κατανόησης και συνεργασίας».
Σε έναν κόσμο με αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις και παρατεταμένες συγκρούσεις, είναι σημαντικό να θυμηθούμε πως συνήλθε η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1999 για να διατυπώσει τις αξίες που απαιτούνται για μια κουλτούρα ειρήνης. Αυτό περιλαμβάνει: σεβασμό στη ζωή, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Την προώθηση της μη βίας μέσω της εκπαίδευσης, του διαλόγου και της συνεργασίας τη δέσμευση για ειρηνική διευθέτηση των συγκρούσεων· και την προσήλωση στην ελευθερία, τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία, την αλληλεγγύη, τον πλουραλισμό, την πολιτιστική πολυμορφία, τον διάλογο και την κατανόηση σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας και μεταξύ των εθνών.
Το Σύνταγμα του Εκπαιδευτικού, Επιστημονικού και Πολιτιστικού Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO) ξεκινά με την ιδέα ότι «Οι πόλεμοι ξεκινούν από το μυαλό των ανθρώπων, επομένως είναι στο μυαλό των ανθρώπων που πρέπει να οικοδομηθούν οι άμυνες της ειρήνης».
Αυτές ιδέες και η κουλτούρα της ειρήνης, πρέπει να καλλιεργηθούν στο μυαλό των παιδιών και των κοινοτήτων μέσω της επίσημης και της άτυπης εκπαίδευσης σε διεθνές επίπεδο.
Αυτές οι ιδέες που μπορεί να είναι φιλοσοφικές και ηθικές (για να θυμηθούμε τον Καντ) δεν αρκούν για να ζήσει η ανθρωπότητα σε ένα ειρηνικό και πολιτισμένο περιβάλλον, πρέπει να διεκδικηθούν και να γίνουν πράξη (για να ξαναθυμηθούμε τον Μαρξ).
Αυτές οι ιδέες δεν θα γίνουν πράξη από τη μια ημέρα στην άλλη. Χρειάζεται “Ειρηνικός Πόλεμος κατά του Πολέμου”.
Χρειάζεται να υποστηρίξουμε τις αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών και να στηρίξουμε τον Οργανισμό, στον οποίο συμμετέχουν κράτη απ΄ όλες τις χώρες – Δεν είναι η πλειοψηφία στα Ηνωμένα Έθνη πολεμοχαρείς χώρες που αντιπροσωπεύουν τα συμφέροντα της πολεμικής βιομηχανίας.
Χρειάζεται να αποδυναμώσουμε την ιδέα του φόβου και της τρομοκράτησης του αντιπάλου ως μέσο για την επίλυση των διαφορών.
Χρειάζεται ένα κίνημα Ειρήνης ενάντια στους εξοπλισμούς – με αυτήν την έννοια δεν μπορεί παρά να είμαστε αντίθετοι με το ReArm Europe.
Χρειαζόμαστε να υιοθετήσουμε την αρχή της “Προληπτικής Ιατρικής” – πρόληψη κατά του πολέμου και υπέρ της Ειρήνης σημαίνει να διεκδικούμε:
-
Τη μείωση των εξοπλισμών.
-
Την απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών και των πυρηνικών όπλων – Ψήφιση από περισσότερα κράτη της “Συνθήκης των Ηνωμένων Εθών TPNW”
-
Την ευημερία των πολιτών – την Προστασία του φύσης – την Προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και όλων των επιτευγμάτων και κατακτήσεων της ανθρωπότητας.
Χρειαζόμαστε έναν νέο πολιτισμό κατά του πολέμου και των πυρηνικών όπλων….
Χρειαζόμαστε να μη παράγουμε πυρηνικά απόβλητα, και όσα απ΄ αυτά υπάρχουν να τα “πετάξουμε στα σκουπίδια της ιστορίας της ανθρωπότητας”.
“Η Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ” που τέθηκε σε ισχύ στις 22 Ιανουαρίου 2021, πριν από πέντε χρόνια, και χαιρετίστηκε από το φιλειρηνικό κίνημα, είναι ένα ακόμα “εργαλείο”, ένα μέσο για να επιβάλλει η επικοινωνία στην πράξη την απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών και των πυρηνικών όπλων.
Πέντε χρόνια μετά την ισχύ της “Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων”, δηλαδή στις 22 Ιανουαρίου 2026, ας γιορτάσουμε σήμερα τη διεθνή επιτυχία της ICAN και του φιλειρηνικού (και οικολογικού κινήματος) που για πρώτη φορά μέσω της συνθήκης, έθεσαν τα πυρηνικά όπλα στην ίδια κατηγορία με τα άλλα όπλα μαζικής καταστροφής – δηλαδή όπλα μαζικής οικολογικής και κοινωνικής καταστροφής.
Στην Ελλάδα 96 από τα 332 Δημοτικά Συμβούλια μεταξύ αυτών και της Αθήνας, έχουν πάρει αποφάσεις υπέρ της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων.
Αξίζει να αναφερθεί το “Κοινό άρθρο του Δημάρχου Αθηνών, Χάρη Δούκα και της εκτελεστικής διευθύντριας της ICAN, Melissa Parke”, δημοσιεύτηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 2025, Διεθνής Ημέρα του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Πυρηνικών Όπλων και το οποίο καταλήγει, και έχει ισχύ ιδιαίτερα μετά στρατιωτικά πλήγματα των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα, καθώς και την απαγωγή του Προέδρου Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του.
Η τελευταία παράγραφος του κοινού άρθρου του Δημάρχου Αθήνας Χάρη Δούκα και της εκτελεστικής διευθύντριας της ICAN, Melissa Parke: “…Καλούμε την Ελλάδα να ενταχθεί στην πλειοψηφία των χωρών του πλανήτη, που υποστηρίζει τον διάλογο, τη διπλωματία και τον αφοπλισμό αντί της αντιπαράθεσης, της στρατιωτικοποίησης και της διάδοσης των πυρηνικών όπλων, και να σταθεί στη σωστή πλευρά της ιστορίας, για να μην έρθει το τέλος της…” (26.09.2025) https://tinyurl.com/3vzmptk8
——————
Το σωματείο ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ/ Naturefriends Greece είναι:
• ένας από τους τρεις συνεργάτες της Διεθνούς Εκστρατείας για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων (ICAN) στην Ελλάδα,
• υποψήφιο μέλος στο Διεθνές Γραφείο Ειρήνης/ International Peace Bureau.
Χρήσιμοι σύνδεσμοι:
Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons https://tinyurl.com/5yhrksh6
WIKIPEDIA https://tinyurl.com/3vrmvs
International Campaign to Abolish Nuclear Weapons (ICAN) https://www.icanw.org/
City of Athens https://tinyurl.com/3vzmptk8