Το σημερινό παγκόσμιο εμπορικό σύστημα έχει τις ρίζες του στη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου του 1947. Στη συνέχεια, η ιδέα ήταν ότι η προώθηση των αλληλεξαρτήσεων και της εμπορικής συνεργασίας μεταξύ των εθνών θα εξαλείψει τον κίνδυνο παγκόσμιων πολέμων και θα προστατεύσει την κοινή μας ανθρωπότητα από τις φρικαλεότητες των μαζικών βομβαρδισμών, της γενοκτονίας, της λιμοκτονίας, των ασθενειών και των συγκρούσεων. 75 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, που ξεκίνησε ήδη πρίν τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο με την μορφή των εμπορικών και δασμολογικών πολέμων μεταξύ των κρατών
Ο εμπορικός και δασμολογικός πόλεμος που εξαπέλυσε η κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Donald Trump κατά παράβαση των κανόνων του ΠΟΕ και των αρχών του ΟΗΕ, προκάλεσε ανησυχίες σχετικά με την αύξηση των τιμών των τροφίμων και έθεσε υπό αμφισβήτηση τον ήδη αποδυναμωμένο Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ). Ταυτόχρονα, η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης-Mercosur (EUMA), παρά τις μακροχρόνιες και ισχυρές εκστρατείες από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στη Βραζιλία και σε άλλες χώρες της Mercosur, καθώς και από ευρωπαϊκές ομάδες, έχει εγείρει ανησυχίες σχετικά με τις σημαντικές οπισθοδρομήσεις για τις δημόσιες πολιτικές που προστατεύουν την διατροφική κυριαρχία, καθώς και τα δικαιώματα για την προστασία του περιβάλλοντος και των λαών τους.
Παρά το γεγονός ότι οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης των χωρών της Mercosur ( Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουραγουάη, Βολιβία και αλλα 6 συνδεδεμένα Κράτη της Λατινικής Αμερικής) αναγνώρισαν τον αμφιλεγόμενο χαρακτήρα της συμφωνίας, η οποία περιλαμβάνει την ανταλλαγή βασικών αγροτικών προϊόντων τους με βιομηχανοποιημένα προϊόντα της ΕΕ υψηλής αξίας με περιορισμένα πρακτικά οφέλη για τις χώρες της Νότιας Αμερικής και αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην αποψίλωση των δασών του Αμαζονίου για ανάπτυξη αγροεπιχειρήσεων, οι γεωπολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες οδήγησαν τελικά στην κατ αρχήν έγκρισή της. Η συμφωνία αποτελείται από 20 κεφάλαια. Εκτός από το κεφάλαιο για το εμπόριο αγαθών, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κεφάλαια σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις, τις υπηρεσίες, τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη διανοητική ιδιοκτησία, τα υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά μέτρα και τους κανόνες προιοντων ονομασίας προέλευσης. Ο τελευταίος γύρος διαπραγματεύσεων πρόσθεσε κανόνες για την επίλυση διαφορών, συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού επανεξισορρόπησης και συνεργασίας για τη στήριξη πολυμερών κανόνων για την εργασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη και δεσμευτικους ορους για την τήρηση της συμφωνίας του Παρισιού και του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή σύμφωνα με την οποία κάθε χώρα μέλος παραμένει συμβαλλόμενο μέρος ως ουσιώδες στοιχείο της συνθήκης ΕΕ-Mercosur.
Στην Ευρώπη, ο Manon Aubry, Γάλλος βουλευτής του Ευρωκοινοβουλίου της Αριστεράς, La Gauche (GUE/NGL), ισχυρίστηκε ότι οι συνέπειες για την υγεία θα ήταν διπλές. «Το 30 % των φυτοφαρμάκων που έχουν εγκριθεί στις χώρες της Mercosur απαγορεύονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά θα εξακολουθήσουν να εισέρχονται μέσω των προιόντων τους στην ευρωπαϊκή αγορά», και προειδοποίησε. «Γιατί πηγαίνετε στην άλλη πλευρά του κόσμου για να βρούμε τι γνωρίζουμε και μπορούμε να παράγουμε εδώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση;» πρόσθεσε, επισημαίνοντας τις δυσμενείς για τους ευρωπαιους αγρότες και το κλίμα επιπτώσεις.
Ο Benoît Cassart, Βέλγος βουλευτής του Ευρωκοινοβουλίου (Renew Europe), ζητεί επίσης τη δημιουργία «ρητρών». «Εάν τώρα επιβάλουμε την εξαφάνιση μεγάλου αριθμού φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην Ευρώπη για τη βελτίωση της βιοποικιλότητας, δεν θα πρέπει να προχωρήσουμε και να σκοτώσουμε τη βιοποικιλότητα στην άλλη πλευρά του κόσμου αυξάνοντας την αποψίλωση των δασών», δήλωσε.
Θα εχουμε πρόσβαση στην μεγαλύτερη αγορά στον κόσμο της Λατινικής Αμερικής, με περισσότερα από 700 εκατομμύρια άτομα, στην οποία οι επιχειρήσεις μας θα ωφεληθούν», δήλωσε ο Ισπανός βουλευτής του Ευρωκοινοβουλίου των σοσιαλδημοκρατών Javier Moreno Sánchez (SĂD). Ο ευρωβουλευτής του Ευρωπαικού Λαικού κόμματος (EPP) Gabriel Mato, επικεφαλής της ομάδας του ευρωκοινοβουλίου στην διαπραγμάτευση της συμφωνίας την χαιρέτησε ως θετική για τους καταναλωτές, την ανάπτυξη και την απασχόληση στην Ευρώπη.
Στοχος της συμφωνίας κατά την Ευρωπαική Ενωση είναι ‘Η μείωση των δασμών κυρίως των εισαγόμενων τροφίμων από Λατινική Αμερική και των δασμών των εξαγόμενων σε Λατινική Αμερική ευρωπαικών προϊόντων αυτοκινητοβιομηχανίας, χημικών και φαρμακευτικών προιόντων, με παράλληλη κατοχύρωση στις χώρες αυτές 350 Ευρωπαικών ΠΟΠ-ΠΓΕ προιόντων, προώθηση των τραπεζικών υπηρεσιών και μεταφορών στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και τήρηση των όρων της συμφωνίας του Παρισίου για την κλιματική αλλαγή.
Τα τελευταία χρόνια, υπό την πίεση της κοινωνίας των πολιτών, των οργανώσεων των παραγωγών και των ευρωβουλευτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχουσα αποκλειστική αρμοδιότητα της κοινής εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, έχει εφαρμόσει αυστηρότερες πολιτικές για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών ζητημάτων στο εμπόριο και έχει θεσπίσει σειρά κανονισμών φυτουγειονομικών ελέγχων και προστασίας της βιολογικής γεωργίας και των Προιόντων ονομασίας προέλευσης. Στην συνεδρίαση του Ευρωπαικού Συμβουλίου της 18 Δεκεμβρίου 2025 η Ευρωπαική Επιτροπή δεσμεύτηκε να εκδώσει μετά την τελική έγκριση της συμφωνίας και έως τον Μάρτιο του 2026, ειδικές ρυθμίσεις παρακολούθησης και ελέγχου τήρησης των όρων της.
Στο πλαίσιο αυτό, είναι δύσκολο ωστόσο να θεωρηθεί ότι οι διμερείς εκτός ΠΟΕ συμφωνίες εμπορικών συναλλαγών θα μπορούσαν να προσφέρουν οφέλη για τις κλιματικές ή κοινωνικοπεριβαλλοντικές πολιτικές, καθώς προωθούν κυρίως την υπεροχή της πρόσβασης στην αγορά με οποιοδήποτε κόστος. Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur καταδεικνύει το γεγονός αυτό, καθώς, παρά το γεγονός ότι συνεχίζει με το αφήγημα ότι διασφαλίζει περιβαλλοντικές ρήτρες και δεσμεύσεις για το κλίμα, στην πράξη εφαρμόζει μέτρα που θα μπορούσαν να εκτρέψουν μέσα και πόρους που διαφορετικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για μια πραγματική, δίκαιη, οικολογική και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση. Η ανάγκη για επαναλειτουργία των πολυμερών εμπορικών συμφωνιών και της επιδιαιτησίας των εμπορικών διαφορών μεσω του Παγκόσμιου Οργανισμού εμπορίου στα πλαίσια των στόχων, κανόνων και αξιών του ΟΗΕ με στόχο την κοινή μείωση των δασμών για πραγματικά ελεύθερο από κερδοσκοπία εμπόριο μέσω της θέσπισης κοινών υγειονομικών μέτρων και περιβαλλοντικών και κοινωνικών προδιαγραφών των διεθνώς εμπορευόμενων προϊόντων και υπηρεσιών είναι η κύρια προοδευτική διέξοδος για έναν βιώσιμο πλανήτη ισοτιμίας χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς για όλους τους ανθρώπους.