Οι ενεργειακές κοινότητες αποτελούν ένα από τα πιο δυναμικά εργαλεία για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης στην Ελλάδα, καθώς δίνουν τη δυνατότητα σε πολίτες, δήμους, ΜΜΕ και τοπικούς φορείς να παράγουν, να καταναλώνουν και να διαχειρίζονται καθαρή ενέργεια συλλογικά. Το μοντέλο αυτό ενισχύει την αποκέντρωση του ενεργειακού συστήματος, μειώνει την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα και δημιουργεί ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ κοινωνίας και πράσινων τεχνολογιών.
Στην Ελλάδα, οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να αποτελέσουν καταλύτη για την αξιοποίηση του πλούσιου δυναμικού σε ΑΠΕ, όπως ηλιακή και αιολική ενέργεια, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ενεργειακή δημοκρατία. Μέσω εργαλείων όπως ο εικονικός ενεργειακός συμψηφισμός, δίνεται η δυνατότητα σε ευάλωτα νοικοκυριά και τοπικούς φορείς να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος, συμβάλλοντας στη μείωση της ενεργειακής φτώχειας. Παράλληλα, οι κοινότητες αυτές μπορούν να ενισχύσουν την τοπική οικονομία, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας και ευκαιρίες ανάπτυξης.
- Τι δείχνουν τα στοιχεία Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα: στην Ελλάδα λειτουργούν σήμερα περίπου 1.703 ενεργές ενεργειακές κοινότητες όλων των νομικών μορφών (συμπεριλαμβανομένων κοινοτικών συνεταιρισμών, περιορισμένης ευθύνης εταιρειών κ.λπ.). Η συντριπτική πλειονότητα αυτών προέρχεται από το προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο (υπό τον νόμο 4513/2018), ενώ ένα μικρό, αλλά αυξανόμενο κομμάτι — περιλαμβανομένων των νέων Νόμος 5037/2023 — έχει δημιουργηθεί ως Renewable Energy Communities (RECs) ή Citizen Energy Communities (CECs): συγκεκριμένα, 140 περίπου κοινοτήτων σε αυτή τη νέα κατηγορία (και κάποιες ακόμη μορφές).
- Από άποψη δυναμικού: τα έργα που έχουν ήδη συνδεθεί με δίκτυο (και μπαίνουν σε λειτουργία) αντιστοιχούν σε συνολική ισχύ που ξεπερνά τα 1.335,7 MW — δηλαδή πάνω από 1,3 GW. Ωστόσο, σταθερό σημείο προσοχής είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ισχύος προέρχεται από εμπορικά έργα ΑΠΕ (δηλαδή για πώληση ενέργειας), ενώ μόνο ένα σχετικά μικρό ποσοστό αφορά έργα αυτοπαραγωγής/ιδιοκατανάλωσης από τα μέλη των κοινοτήτων.
Σε επίπεδο Νοτιοανατολικής Ευρώπης, οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός περιφερειακής συνεργασίας και ανταλλαγής καλών πρακτικών. Σε πολλές χώρες της περιοχής, η ενεργειακή μετάβαση συναντά εμπόδια λόγω παλαιών υποδομών, γραφειοκρατίας και περιορισμένης χρηματοδότησης. Οι ενεργειακές κοινότητες προσφέρουν ένα ευέλικτο και κοινωνικά δίκαιο πλαίσιο που μπορεί να ξεκλειδώσει επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια, ενισχύοντας ταυτόχρονα την κοινωνική αποδοχή των έργων.
Τελικά, η ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στην οικοδόμηση ενός πιο ανθεκτικού, βιώσιμου και συμμετοχικού ενεργειακού μέλλοντος. Με πιο ενημερωμένες τοπικές κοινωνίες, καλύτερα εργαλεία χρηματοδότησης και ισχυρότερη πολιτική υποστήριξη, οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να αποτελέσουν βασικό πυλώνα της πράσινης μετάβασης σε περιφερειακό επίπεδο.
Πρόταση στόχων για τις Ενεργειακές Κοινότητες στην Ελλάδα έως το 2030
- Αριθμός ενεργών ενεργειακών κοινοτήτων
- Στόχος: Αύξηση από περίπου 1.700 σήμερα σε 3.000 ενεργές κοινότητες έως το 2030.
- Λογική: Διπλασιασμός σε 6–7 χρόνια μέσω απλούστευσης διαδικασιών, κινήτρων και νέων σχημάτων (RECs/CECs).
- Συνολική εγκατεστημένη ισχύς από κοινοτικά έργα ΑΠΕ
- Στόχος: Από ~1,3 GW σήμερα σε 3,5–4 GW κοινοτικής ισχύος το 2030.
- Έμφαση: Τουλάχιστον το 40% της νέας ισχύος να προέρχεται από έργα αυτοπαραγωγής.
- Έργα αυτοπαραγωγής / ενεργειακού συμψηφισμού
- Στόχος: Τουλάχιστον 1,2 GW από κοινοτικά έργα που καλύπτουν άμεσα τις ανάγκες των μελών (νοικοκυριά, δήμοι, αγροτικοί φορείς).
- Κοινωνικός στόχος: Εξυπηρέτηση 150.000 νοικοκυριών, εκ των οποίων 40.000 ευάλωτων.
- Συμμετοχή ΟΤΑ και δημοσίων φορέων
- Στόχος: Ενεργή συμμετοχή τουλάχιστον 300 δήμων σε ενεργειακές κοινότητες (είτε ως ιδρυτικά μέλη είτε ως συνεργαζόμενοι φορείς).
- Προτεραιότητα: Σχολεία, νοσοκομεία, δημοτικές υποδομές να τροφοδοτούνται κατά 50% από κοινοτικά έργα ΑΠΕ.
- Περιφερειακή διαφοροποίηση
- Στόχος: Δημιουργία τουλάχιστον μία ενεργειακής κοινότητας ανά νησί που να στοχεύει στην ενεργειακή αυτονομία, καθώς και 150 νέων αγροτικών ενεργειακών κοινοτήτων για μείωση κόστους παραγωγής.
- Συνεισφορά στη μείωση εκπομπών
- Στόχος: Τα κοινοτικά έργα ΑΠΕ να συμβάλλουν σε ετήσια μείωση 3–4 εκατ. τόνων CO₂ έως το 2030.